تاریخ نوین اسرائیل / گاردین: تنها ملتی كه می تواند چنین دولت متحدی را بر پا كند ، ملت یهودی است

اعلامیه بالفور ، یا موافقت دولت انگلیس با در خواست صهیونیست ها برای تشكیل یك دولت یهودی در فلسطین ، پایه سیاست های آینده انگلیس در فلسطین را بنا نهاد .

پس از آن ، كنفرانس ورسای ، جامعه ملل و میثاق آن را به تصویب رساند و جامعه ملل ، كشورهایی را كه باید تحت قیمومت قرار گیرند ، تعیین نمود و كنفرانس سان ریمو ، دولت های قیم را مشخص كرد . نتیجه این تحولات ، قیمومت انگلیس بر فلسطین بود . انگلیس در دوران قیمومت با اقدامات مختلف زمینه اجرای وعده بالفور و تاسیس دولت اسرائیل را فراهم آورد .در جریان جنگ جهانی دوم و به ویژه پس از آن ، با ضعف امپراتوری انگلیس ، حمایت های همه جانبه آمریكا ، جانشین حمایت های انگلیس از صهیونیسم شد . از این رو ،‌ آمریكاییان با جانب داری از قطعنامه سازمان ملل درباره تقسیم فلسطین ، دست صهیونیست ها را برای توسل به زور برای تشكیل دولت یهودی باز گذاشتند .

صدور اعلامیه بالفور ، كه در تولد دولت یهودی – صهیونیستی اسرائیل سهم بسیار داشت ، ناشی از اشتراك منافع صهیونیست ها و انگلیسی ها بود ؛ زیرا از یك سو انگلیس برای حفظ منافع خویش در كانال سوئز1 و مصر و به پاس قدردانی از كمك های مادی و معنوی یهودیان جهان به انگلیس و اهداف جنگی آن كشور در جنگ جهانی اول و در پاسخ به تلاش یهودیان آمریكا برای پیوستن آن كشور به انگلیس در جنگ بزرگ و به منظور كسب حمایت یهودیان روسیه برای جلوگیری از تسلیم شدن آن كشور به متحدین2 و نیز برای خنثی كردن توطئه آلمان در جذب و جلب پشتیبانی صهیونیسم و سرانجام برای قدردانی از خدمات وایزمن3 در پیشبرد اهداف جنگی دولت های متفق ، به حمایتی جدی از هدف ها و خواسته های صهیونیستی پرداخت4 .

از سوی دیگر ، در جریان جنگ جهانی اول ، امید صهیونیست ها به مستعمره كردن فلسطین از طریق امپراتوری عثمانی و آلمان از آن رو كه آن دو كشور به تحقق خواسته های صهیونیسم علاقه ای نشان نمی دادند ، به یأس مبدل شد .

« به این مناسبت صهیونیسم ها در پی آن بودند تا به جانب قدرتی جهت گیری كنند كه در صورت سقوط عثمانی ، نقش عمده ای در تصمیم گیری برای سرزمین های عرب و به ویژه فلسطین داشته باشند . این قدرت از نظر جنبش صهیونیسم ، امپریالیسم بریتانیا5 بود6

در كنار این تحول نظری و ذهنی ، عملاً اقداماتی چند صورت گرفت كه هر یك در تدوین و تسریع صدور اعلامیه بالفور موثر افتادند . به عنوان نمونه :

1-     روزنامه منچستر گاردین ، در سرمقاله بهمن 1294ش. / نوامبر7 1915م. ضرورت تولد دولتی متحدِ انگلیس در منطقه خاورمیانه را كه « تاكید می كرد تنها ملتی كه می تواند چنین دولت متحدی را بر پا كند ، ملت یهودی است8

2-     در دی 1295ش. / اكتبر 1916م. وایزمن در یادداشتی رسمی ، طرحی به نام « حكومتی جدید در فلسطین طبق اهداف صهیونیسم » به وزارت امور خارجه انگلیس ارائه داد . این یادداشت ، كه خواهان به رسمیت شناختن موجودیت یهودیان مقیم فلسطین ، اعطای خودمختاری آموزشی ، دینی و . . . به آنان و نیز تشكیل یك شركت یهودی برای عمران و استعمار فلسطین بود ، پایه و اساس مذاكرات انگلیس و سازمان صهیونیسم جهانی درباره آینده فلسطین قرار گرفت9 .

3-     در فروردین 1296ش. / ژانویه 1917م. وایزمن با سایكس10 و در اردیبهشت 1296ش. / فوریه 1917م. رهبران صهیونیسم ، با دولت دیوید لوید جورج11 و بالفور و سایكس ملاقات كردند . این ملاقات ها آغاز مباحثی بود كه به صدور اعلامیه بالفور انجامید12 .

4-     در مهر 1296ش. / ژوئیه 1917م. صهیونیست ها پیش نویس پیشنهادی را كه مبنای اعلامیه بالفور قرار گرفت به وزیر امور خارجه انگلیس تسلیم كردند . در این پیش نویس ، دولت انگلیس « اعطای خود مختاری داخلی به ملیت یهود در فلسطین ( این یهودیان نماینده صهیونیسم بودند نه نماینده یهودیان ) ، آزادی مهاجرت یهودیان و تاسیس یك شركت مستعمره سازی ملی یهود را به منظور اسكان مجدد یهودیان و توسعه اقتصادی كشور لازم و ضروری دانسته بود13

سرانجام لرد آرتور جیمز بالفور وزیر امور خارجه انگلیس در دولت دیوید لوید جورج ، نامه و اعلامیه ای خطاب به بارون ادموند جیمز روچیلد ثروتمند یهودی و سرپرست فدراسیون صهیونیسم در انگلیس صادر كرد . در بخشی از این اعلامیه آمده بود :« دولت اعلی حضرت تاسیس یك موطن ملی برای مردم یهود در فلسطین را به دیده مساعد می نگرد و بهترین تلاش های خود را برای تسهیل وصول به این اهداف به كار می برد14

اعلامیه بالفور به رغم این كه به دلایلی گوناگون ، چون تناقض با تعهدات انگلیس در برابر اعراب و تعارض با قرارداد سایكس پیكو دارای اعتبار قانونی نبود و نیز با وجود مخالفت های عربی ( چون مخالفت هفت شخصیت عرب ساكن قاهره ) و غربی ( مانند مخالفت مجلس اعیان و عوام انگلیس ) در توافق نامه فروردین 1298ش. / ژانویه 1919م. امیر فیصل – فرزند شریف حسین – و دكتر وایزمن و در كنفرانس تیر 1299ش. / آوریل 1920م. سان ریمو – شورای عالی متفقین – و در قرار داد آبان 1299ش. / اوت 1920م. سِور15 – منعقد میان تركیه و متفقین – و سرانجام در مهر 1301ش. / ژوئیه 1922م. در مقدمه حكم قیومیت انگلیس بر فلسطین از سوی شورای جامعه ملل مورد تائید و تاكید قرار گرفت . بدین سان ، یكی دیگر از سنگ بناهای نخستین پیدایش اسرائیل نهاده شد16 .

  1. ورود عثمانی به سود آلمان در جنگ جهانی اول و حمله آلمانی ها به كانال سوئز باعث شد كه انگلیس سیاست گذشته خود درباره لزوم حفظ تمامیت امپراتوری عثمانی به منظور برقراری توازن قوا را به كنار نهد و سیاست تجزیه آن را در پیش گیرد . تاریخ نوین فلسطین – كیانی – صفحه 100  /  ریشه های بحران در خاورمیانه – احمدی – صفحه 155 .
  2. متحدین همان دولت های عضو اتحاد مثلث ( آلمان ، عثمانی ، ژاپن و . . . ) و متفقین همان دولت های عضو اتفاق مثلث ( انگلیس ، فرانسه ، روسیه و . . . ) بودند .
  3. وایزمن استاد شیمی دانشگاه منچستر انگلیس در 1294ش. / 1915م. ماده استون ( Acetone ) را كشف كرد . این ماده در ساخت سلاح های جنگی با قدرت انفجاری بالا به كار می رود . ریشه های بحران در خاورمیانه – احمدی – صفحه 156.
  4. تاریخ نوین فلسطین – كیالی – صفحه 96 الی 98 .
  5. نویسنده كتاب ریشه های بحران در خاورمیانه ( صفحه 154 ) گرایش صهیونیست ها به انگلیسی ها را با آغاز جنگ جهانی اول مرتبط می سازد . این ادعا با توجه به مطالب مذكور ، قابل دفاع نیست . به نظر می رسد انگلیس تا زمان انعقاد قرارداد سایكس پیكو به اتحاد خود با اعراب ارزشی بیشتر می نهاد . تاریخ نوین فلسطین – كیالی – صفحه 101 .
  6. ریشه های بحران در خاورمیانه – احمدی – صفحه 154 .
  7. اعلامیه بالفور در بهمن 1296ش. / نوامبر 1917م. صادر شد .
  8. تاریخ نوین فلسطین – كیالی – صفحه 100 .
  9. تاریخ نوین فلسطین – كیالی – صفحه 102 .
  10. مارك سایكس ، در این زمان ، سرپرستی گروه انگلیسی مذاكره كننده با صهیونیست ها را بر عهده داشت .
  11. دیوید لوید جورج ( David Lloyd George ) نخست وزیر وقت انگلیس بود .
  12. ریشه های بحران در خاورمیانه – احمدی – صفحه 158 .
  13. ریشه های بحران در خاورمیانه – احمدی – صفحه 159 .
  14. فلسطین و اسرائیل ، رویارویی با عدالت – كوئیگلی – صفحه 11 .
  15. فلسطین و حقوق بین الملل – هنری كتان – صفحه 27 الی 35 .
  16. از آنجا كه كنفرانس های متعددی درزمان های مختلف پس از جنگ جهانی اول برای صلح منعقد شد ، در نتیجه این كنفرانس ها ، به كنفرانس صلح پاریس معروف شده است .