اختلاف انگلیس و فرانسه درباره توافق نامه سایكس پیكو و چگونگی اجرای اعلامیه بالفور

كنفرانس های صلح در فروردین 1298ش. / ژانویه 1919م. ، شهری در 22 كیلومتری جنوب پاریس تشكیل شد . در شهریور / ژوئن همان سال ، پیمان تاسیس جامعه ملل در كنگره صلح ورسای به امضا رسید . بر اساس ماده 22 اساسنامه جامعه ملل ، مستعمرات متحدین ، تحت قیومیت دول متفق قرار گرفت2 ؛ زیرا به عقیده موسسان جامعه ملل ، سكنه آن نقاط ، مردمانی بودند كه در اوضاع سخت عصر حاضر توانایی اداره كردن خود را نداشتند . اقوام تابع امپراتوری عثمانی نیز به درجه ای از ترقی رسیده بودند كه ممكن بود آنها را به گونه ای موقت ، به عنوان ملتی مستقل شناخت به شرط آنكه نصایح و كمك یك دولت قیوم ، راهنمای اداره آنها گردد ، تا زمانی كه خود ، قادر به اداره خویش شوند3 .

اختلاف انگلیس و فرانسه درباره توافق نامه سایكس پیكو ( درباره چگونگی اداره فلسطین توسط یك رژیم بین المللی ) و چگونگی اجرای اعلامیه بالفور ( درباره وعده یك موطن و كشور یهودی در فلسطین ) ، منجر به برپایی اجلاس شورای عالی متفقین در خرداد 1298 ش. / مارس 1919م. در سان ریمو گردید . سرانجام ، پس از مذاكرات فراوان ، در تیر 1299ش. / آوریل 1920م. باری دیگر درباره بخش های عربی امپراتوری عثمانی تصمیم گیری شد كه بر اساس آن ، سوریه و لبنان تحت سرپرستی فرانسه ، عراق و فلسطین به شرط اجرای وعده بالفور ، در قیومیت انگلیس قرار گرفتند4 .

بر پایه معاهده سِور ، دولت عثمانی تصمیمات كنفرانس سان ریمو در مورد بلاد عربی را پذیرفت . پذیرش و امضای این معاهده از سوی سلطان عثمانی ، خشم جمعی از افسران و ملی گرایان ترك ، از جمله مصطفی كمال ( آتاترك ) را بر انگیخت . آنان در مخالفت با معاهده سور ، با یونان كه بر اساس این معاهده به امتیازاتی دست یافته بود ، به جنگ پرداختند . نتیجه جنگ ، عزل و خلع خلیفه عثمانی در بهمن 1301ش. / نوامبر 1922م. امضای عهدنامه لوزان5 با متفقین در مهر 1302 ش. / جولای 1923م. و تاسیس جمهوری تركیه و نابودی امپراتوری عثمانی ( دی 1302 ش. / اكتبر 1923م. ) توسط آتاترك و هوادارانش بود . متفقین در عهدنامه لوزان ، قیومیت خود را بر فلسطین ، عراق ، شام ( لبنان و سوریه ) حفظ كردند . زمام امور حجاز و ماورای آن ( عربستان سعودی فعلی ) نیز به خاندان شریف حسین سپرده شد .6

ماده 22 میثاق جامعه ملل ، مصوب 1298ش. / 1919م. كشورهایی را كه قرار بود در قیومیت قرار گیرند ، تعیین كرد و دولت های قیم نیز در شورای عالی نیروهای متفق ( تاسیس 1299ش. / 1920م. ) مشخص شدند . شرایط قیومیت نیز توسط شورای جامعه ملل در مهر 1301ش. / ژوئیه 1922م. تصویب شد و از آذر 1302ش. / سپتامبر 1923م. به مرحله اجرا درآمد كه بنابر آن ، فلسطین رسما در قیومیت انگلیس قرار گرفت و این ، شامل بیشتر خواسته صهیونیست ها در آن بود .

” سازمان جهانی صهیونی در یادداشت مورخه [ اردیبهشت 1298ش.] فوریه 1919 [م.] كه به كنفرانس صلح در پاریس تسلیم نمود ، خواست ها و آرزوهای خود را با توجه به آینده فلسطین بر شمرده بود . مهم این است كه بسیاری از پیشنهادهای این یادداشت ، پس از تجدید نظر ، در طرح حكم قیومیت فلسطین . . . گنجانده شد . . . و پس از تجدید نظرهای بیشتر ، بوسیله شورای جامعه ملل تصویب گردید . . . دولت بریتانیا ، با در دست داشتن حكم قیومیت و با استفاده از قدرت امپراتوری خود و تائید نیروهای صهیونی ، اعلامیه بالفور را بر خلاف میل و علی رغم مخالفت مردم بومی فلسطین در این كشور اجرا كرد . . . سیستم قیومیت به طور موثر تنها در فلسطین به مرحله اجرا در آمد . . . یكی از اهداف عمده قیومیت . . . اجرای . . . طرح اعلامیه بالفور [ بود كه ] . . . در مقدمه . . . [ حكم قیومیت ] مورد تایید قرار گرفت . . . با تصویب قیومیت . . . كشمكش اعراب فلسطینی و صهیونیسم بر سر فلسطین آغاز گشت .”7

پی نوشت :

  1. از آنجا كه كنفرانس های متعددی در زمان های مختلف پس از جنگ جهانی اول برای صلح منعقد شد ، در نتیجه این كنفرانس ها ، به كنفرانس های صلح پاریس معروف شده است .
  2. متحدین شامل آلمان ، عثمانی ، ایتالیا ، ژاپن ، اتریش – مجارستان و متفقین شامل انگلیس ، روسیه ، فرانسه و آمریكا بودند .
  3. سرگذشت فلسطین یا كارنامه سیاه استعمار – زعیتر – صفحه 104 ، 105  /  اعلامیه های حقوق بشر – هوشنگ ناصر زاده – صفحه 311 ، 312 .
  4. سرگذشت فلسطین یا كارنامه سیاه استعمار – زعیتر – صفحه 111 / تاریخ امپراتوری عثمانی و تركیه جدید – شاو – جلد 2 – صفحه 559 .
  5.  Lauzanne  .
  6. تركیه – صابر قاسمی – صفحه 140 الی 148 / جنگ جهانی اول – خسرو معتضد – صفحه 213 الی 292 / تاریخ امپراتوری عثمانی و تركیه جدید – شاو – جلد 2 – صفحه 560 الی 611 .
  7. فلسطین و حقوق بین الملل – كتان – صفحه 41 الی 44 .